Artykuł z INTERNATIONAL HUMANIST NEWS January/February 2002.
Krzysztof
Mróź
Sekretarz PSW
O
wojujących poglądach antynaukowych w Nowej Rosji
ROY BROWN
Myślenie, lub dokładniej, myślenie krytyczne, było najważniejszym tematem konferencji pn. "Nauka, Pseudonauka i Anty - nauka", która odbyła się w Rosyjskiej Akademii Nauk w Moskwie, od 03 do 06 października 2001 roku. Sponsorami byli: Wydział Filozofii Uniwersytetu Moskiewskiego, Rosyjskie Stowarzyszenie Humanistyczne ( członek IHEU) i Rada ds. Naukowego i Krytycznego Badania Zjawisk Paranormalnych, która współpracuje z IHEU.
Duchowa pustka
Od upadku komunizmu, sytuacja
nauki i krytycznego myślenia nie przedstawia się dobrze w
Rosji. Rozpad komunizmu stworzył nie tylko polityczną i
ekonomiczną pustkę, ale również duchową, - którą szybko
wypełnił Rosyjski Kościół Prawosławny.
Setki starych kościołów jest restaurowanych, kościelne
budynki skonfiskowane przez państwo, przeszło pół wieku temu
zostały zwrócone, a nowe kościoły wydają się wyrastać na
każdym rogu ulicy. Dziewięćdziesiąt procent społeczeństwa
wyznaje wiarę w Boga, liczba nie tak różna od tej w Stanach
Zjednoczonych, aczkolwiek tylko 10% uczęszcza regularnie do
Kościoła.
Pustka duchowa była również pożywną glebą dla różnego
rodzaju pseudonauk, kultu New Age i nowszych religii jak
świadkowie Jehowy, Mormoni czy Scjentolodzy.
Konferencja
Wspomniana konferencja
zasygnalizowała początek kontrofensywy nauki i racjonalizmu.
Przyciągnęła wielu aktywnych i popularnych rosyjskich
krytyków przekonań antynaukowych i paranormalnych.
Akademik Edward Krugłakow ( przewodniczący Komitetu ds.
Fałszerstw w Nauce i Fałszowaniu Danych Naukowych z Rosyjskiej
Akademii Nauk) powiedział: " pseudonauka staje się
niebezpieczna zarówno dla nauki jak i społeczeństwa".
W okresie ubiegłych 10 lat
powstało około 120 "Akademii", w większości
utworzonych przez pseudonaukowe organizacje, które otwarcie
zaatakowały naukę, upierając się, że "naukowy
paradygmat jest beznadziejnie usychający".
Zorganizowane fałszowanie nauki ma mocne związki z wysoką
biurokracja w Rosji i z pewnymi instytutami wojskowymi, które
pomagają im ominąć niezależną kontrolę ich działalności i
osiągnięć. Profesor Krugłakow podał liczne przykłady
wskazujące jak struktury prezydenckie, rządowe i parlamentarne
umożliwiały zorganizowanym szarlatanom dostęp do funduszy z
budżetu państwa.
Akademik Garry Abelew, z Rosyjskiej Akademii Nauk i światowej
sławy immunolog zajmujący się nowotworami, skoncentrował się
na różnicach pomiędzy fałszywą nauka a błędami
popełnianymi w trakcie badań naukowych.
Podkreślił, ze największym niebezpieczeństwem dla nauki jest
ekspansja ideologii i potocznych przekonań w obszarze nauki.
Oszukańcza nauka zaczyna się, kiedy ideologia, siła,
nielegalne pieniądze i publiczna ignorancja nakładają się
wzajemnie w przedsięwzięciu naukowym.
Pozytywna rola, jaką odegrała nauka w postępie kulturalnym była tematem zaprezentowanym przez prof. J. Efremowa (astronoma z Uniwersytetu Moskiewskiego i czołowego przeciwnika astrologii), który również pokazał reakcyjne 01 zamierzenia zwolenników oszukańczej nauki, religijnego fundamentalizmu i postmodernizmu.
Prof. Dawid Dubrowski, z instytutu Filozofii Rosyjskiej Akademii Nauk i pionier badań krytycznych nad zjawiskami paranormalnymi, zanalizował przyczyny wiary w zjawiska paranormalne, które według niego są przede wszystkim dwa: niedostatek i niepewność danych empirycznych.
Prof. Siergiej Kapica, który
przez wiele lat prowadził bardzo popularne programy naukowe
przekonywał, że antynaukowość jest w Rosji tak silna, że
najwyższy czas mówić o tym jako
O nowym rodzaju zorganizowanego przestępstwa. Jeżeli ta
tendencja nie zostanie powstrzymana, doprowadzi to do nowego
barbarzyństwa i dezintegracji kultury.
W referacie pn. "Humanizm i nauka" Prof. Valery Kuvakin wskazał, że zagrożenie jest raczej większe dla społeczeństwa niż dla samej nauki. W jego opinii światopogląd naukowy jest niewystarczający do stawienia oporu, szarlatanizmowi i irracjonalizmowi.
W związku z powyższym potrzebujemy jedności podstawowych wartości humanistycznych. Współczesny Humanizm zapewnia wolność i otwartą płaszczyznę dla sojuszu nauki i rozumu z wartościami moralnymi i obywatelskimi.
Udział w konferencji wziął,
bardzo widoczny we wspaniałych czarnych szatach z dużym złotym
krzyżem, przedstawiciel Rosyjskiego Kościoła Prawosławnego,
który wyraził poparcie dla współpracy ze wspólnotą
naukowców, w walce z paranormalnymi nonsensami.
Nieszczęśliwie, ten przedstawiciel Kościoła określił się
jako Kreacjonista.
Jedna z zaproszonych osób
która krzykliwie wypowiadała się na temat "łączności
między światem materialnym i duchowym zdenerwowała autora tego
artykułu kiedy użyła zwrotu " wiedza poza nauką".
Jeden ze słuchaczy otwarcie zasugerował, że ten mówca
pomylił się przychodzą na tą konferencję, ale ten odparł,
że nie, ponieważ został zaproszony przez komitet
organizacyjny. Był przedstawicielem instytutu naukowego
finansowanego z budżetu państwa.
Moskwa
Moskwa jest teraz miastem w stylu zachodnioeuropejskim. Widoczny jest wyraźny kontrast z przeszłymi czasami. Wchodząc na Plac Czerwony słyszy się dźwięk kościelnych dzwonów i niebiański chór wydobywający się z pobliskiego kościoła. Lewa strona placu jest jeszcze zajęta przez dziwaczna wspaniałość GUM, który jest teraz zajęty przez stoiska sprzedające kreacje najlepszych zachodnich projektantów, eleganckich nawet według wzorów 5 Alei.
Przed Tobą jest barokowe
arcydzieło; świątynia Św. Bazylego, która podobnie jak wiele
kościołów, jest obecnie gruntownie restaurowana.
Na prawo masywne mury Kremla z czerwonej cegły ze znajdującym
się w centrum, z czarnego marmuru, grobem Lenina.
Lenin jest teraz bardziej odległym wydarzeniem w historii niż
np. Katarzyna Wielka.
Komunistyczna Partia jest jeszcze popierana przez około 30% elektoratu, ale z trudem można ją porównać do swojej poprzedniczki. Nowi komuniści pchają się na wyścigi żeby uzyskać poparcie kościoła, a ich liderzy nie tracą żadnej okazji, żeby wyznać nowo pozyskana wiarę w kościele Matki Rusi.
Trudno się dziwić, że w takim klimacie kwitną wszelki rodzaj pseudonauki i nonsensy New Age. Bardzo dobrze sprzedają się książki o kreacjonizmie, ufologii, jasnowidzeniu i spirytualizmie.
Co mogą uczynić
Racjonaliści i Humaniści w obliczu tak masowej zwrotu w
kierunku transcendencji?
Na konferencji, przynajmniej, cele były jasne; sprzeciw
przeciwko wszelkim nowym formom zawłaszczania edukacji przez
religijne dogmaty; obrona świeckiej konstytucji i rozdziału
kościoła i państwa; zachęcanie do myślenia krytycznego; i
organizowanie, tak szybko jak to jest możliwe oddziałów
Sceptyków, Racjonalistów i Humanistów będących w stanie
podjąć wyzwania transcendentalistów na obszarze całego kraju.
Kamień milowy
Jest prawie pewne, że
konferencja będzie krokiem milowym w walce o nawrót
racjonalizmu w Rosji. Wśród gości zagranicznych było wielu
światowej sławy Sceptyków i Racjonalistów a w tym prof. Paul
Kurtz założyciel i przewodniczący Rady ds. Naukowego i
Krytycznego Badania Zjawisk Paranormalnych, Joe Nickel - starszy
pracownik naukowy w powyższej radzie, prof. Lee Nisbett, prof.
James Alcock, Pani Jan Eisler - wiceprzewodnicząca IHEU i
Armardeo Sarma - prezydent Stowarzyszenia Sceptyków
Europejskich. Wszyscy przedstawili scenki, które były nie tylko
bardzo zabawne, ale również radziły w sposób rozsądny jak
podejść do otaczających nas postaw pseudo-naukowych.
Ważne jest lepsze przekazywanie wiedzy naukowej, z podkreśleniem, że nauka jest procesem obserwacji i odkrywania, niż pozyskania pewnego zbioru faktów. Należy uznać, że krytyczne myślenie i swoboda w badaniach nie powinny ograniczać się do nauk ścisłych, ale są również potrzebne w naukach społecznych, ekonomii i polityce.
Rosji brakuje tradycji w
krytycznym badaniu. Carski system feudalny został zastąpiony
przez totalitarne państwo radzieckie i nie ma wątpliwości, że
wielu Rosjan tęskni za wygodą nowego autorytaryzmu, w którym
kościół odgrywa rolę kluczową. Ale jeżeli religia ma być
nauczana w szkołach to powinna być nauczana jako część
rosyjskiej historii i kultury a nie jako rzeczywistość.
Rosyjskie Stowarzyszenie Humanistyczne jest organizacją ogólnokrajową. Posiada 5 oddziałów i około 300 członków. Planuje założenie dalszych oddziałów w każdym większym mieście ponieważ tam mogą liczyć na wsparcie i zainteresowanie. Humaniści rosyjscy wydali dotąd 22 numerów swojego czasopisma pn., "Zdravyi Smysl", a także przetłumaczyli i opublikowali wiele ważnych pozycji o tematyce humanistycznej. Stowarzyszenie prowadzi lobbing wśród polityków odnośnie spraw społecznych.
Humaniści rosyjscy maja
nadzieję na otrzymanie kilku tysięcy dolarów, żeby zakupić w
Moskwie pomieszczenia biurowe dla stowarzyszenia w Moskwie, w
przeciwnym razie będą zmuszeni do pracy, ja dotychczas, w
mieszkaniu lub w pomieszczeniach dzielonych z innymi pracownikami
uniwersyteckimi.
Jako jedyna oczywista opozycja, zarówno przeciwko szeroko
rozlewającym się nonsensom tzw. New Age i wzrastającego
wpływu kościoła, rosyjscy humaniści mogą liczyć na
otrzymanie pomocy ze strony humanistów zachodnioeuropejskich.
Jeżeli ktoś chciałby pomoc Rosyjskiemu Stowarzyszeniu Humanistycznemu nawet w drobny sposób, proszę skontaktować się za pośrednictwem poczty elektronicznej z prof. Valerym Kuvakinem : v.kuvakin@mtu-net.ru
Adres Rosyjskiego
Stowarzyszenia Humanistycznego:
119899 Rosja
Vorobievy Gory
Moskiewski Uniwersytet państwowy,
Wydział Filozofii - Rosyjskie Stowarzyszenie Humanistyczne
e-mail: rhs@log.philos.msu.su
Kontakt z Rosyjskim
Stowarzyszeniem Ateistycznym
e-mail: u10642@dialup.podolsk.ru
http://atheism.netfirms.com/indexe.htm
